«Tam quốc diễn nghĩa» nổi trội ở 1 chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, 1 ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài vượt trội một chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng biểu đạt thế nào là "trí tuệ". Trong đa số tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», tuyệt vời nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. trong khoảng câu chuyện Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta có thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào dỡ đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào dỡ, cho nên kẻ địch ngăn Tào toá bình định Giang Nam chỉ còn mang Lưu Bị và Tôn Quyền. toá bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ sở hữu tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải khoanh tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, ngàn viên thượng tướng, muốn cùng sở hữu tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cùng chia đất đai, giao hảo mang nhau mãi mãi. Xin đừng ngờ vực, tư vấn ngay cho". Đây chính là kế "mượn con đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự truy nã bức của Tào túa, Lưu Bị chỉ còn bí quyết liên minh với Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. bên cạnh đó lúc ấy Đông Ngô vẫn đang chần chờ là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào tháo dỡ 1 mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh uy hiếp Giang Nam, vì thế giả dụ kháng Tào ko thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ ko cánh mà bay, do đó gần như mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ yên ổn, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào túa, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. bởi thế để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều cốt yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền không phải là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, người nào cũng sở hữu thể hàng Tào dỡ được, duy mang tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì tháo dỡ phong cho làm quan, áo gấm về làng, mà cũng chẳng phải mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cộng, xe 1 cỗ, ngựa một con, tôi tớ vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] sở hữu còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dù đã động đến chỗ tự ái và làm Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự chần chừ của Tôn Quyền.
khi Tôn Quyền nghe mang Ngọa Lengthy tiên sinh đến Đông Ngô, liền nghĩ ngay tới hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn một đám mưu thần Đông Ngô đến, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng mang người tài, lại xem Gia Cát Lượng sở hữu thể thuyết phục những người chủ trương đầu hàng hay không. trong khoảng Đó dẫn tới cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc đấu trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải lúc bị vặn vẹo, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào dỡ, khiến những người căn vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi im và cảm thấy xấu hổ.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng sở hữu Tôn Quyền là trước thì nói khích, sau mới khuyên nhủ. Tôn Quyền sợ quân Tào phổ biến, Khổng Minh càng phóng đại Tào tháo dỡ binh phổ thông tướng chuyên nghiệp, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu không hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [3] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa không chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lừng lẫy trên đời, kẻ sĩ thảy đều trông mong. Việc ko xong là bởi trời, sở hữu đâu lại chịu quỵ luỵ người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh kể xong, nét mặt lầm lầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. những quan cùng tủm tỉm cười và giải thể. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên khi Tôn Quyền nghe Lỗ Túc nói Khổng Minh mang diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận khiến vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào tháo vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu với tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu với tôi. Tôi không thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã http://chanhkien.org quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu tạo điều kiện cho thì cũng ko ai đương nổi được Tào tháo hiện nay. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, khiến thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng mang chừng vạn binh sĩ. Quân Tào toá từ xa đến, tất cũng mỏi mệt; gần đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm 1 ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại sức phương bắc không quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ không hề là tự nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hợp lực sở hữu Dự Châu, thì làm cho gì không phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. thời cơ được thua, chỉ trong khi này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã khiến sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, không còn hiềm nghi gì nữa". Ngay hôm đấy, Tôn Quyền đàm luận cất quân để cộng đi phá Tào toá. Đây chính là cơ sở vật chất ban sơ cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.